Lakić Đorović: Mučenje Bošnjaka u logorima za ratne zarobljenike Srbije 1995 -1996 (III deo)

– Neki pravni aspekti-

Smeštaj, ishrana i odevanje zarobljenika – povrede člana 22. i čl.25. do 28. III Ženevske konvencije

Smeštaj zarobljenika – teške povrede člana 22. i 25. III Ženevske konvencije

Nakon opisanog premlaćivanja pri samom ulaženju u oba logora, prijavljeni su,uz neprekidno batinanje, u većini slučajeva, zarobljenike uterivali i postrojavali u hodnicima zarobljeničkih baraka.U nekim slučajevima, takođe uz neprekidno premlaćivanje, zarobljenike su postrojavali ispred ulaza u barake.Policajci i logorski čuvari,ponovo su vršili pojedinačne pretrese svih zarobljenika,i ukoliko je zarobljenicima išta preostalo od vojnika-graničara i vojnih policajaca, oduzmali im novac, nakit, satove i svaku drugu iole vredniju ličnu stvar, ali im o oduzimanju nisu davali nikakvu potvrdu, odnosno dokument.

U oba logora, prijavljeni su fotografisali neke zarobljenike,ali im nisu rekli za koje svrhe, pa to zarobljenicima nije ni poznato.Neki zarobljenici naglašavaju da su ih slikali uz neke brojeve, pa pretpostavljaju da su prijavljeni formirali neke kriminalističke dosije zarobljenika o navodnim zločinima u RS.
Obzirom na velik broj zarobljenika u odnosu na broj soba u zarobljeničkim barakama, sve sobe su korištene i za svakodnevni boravak i kao spavaonice, odnosno zarobljenici su u njima neprekidno držani.

U oba logora, zarobljeničke barake i sobe u kojima su zarobljenici čuvani,nedopustivo su daleko ne samo ispod minimuma koji određuju kriteriji iz člana 22. i 25. III Ženevske konvencije, nego i ispod nivoa mogućeg i stvarno obezbeđenog smeštaja jedinicama VJ, MUP-a Srbije i drugi jedinica oružanih snaga SRJ-Srbije.Uslovi smeštaja su bili toliko loši da su neposredno štetili i doprineli teškom, a kod mnogih zarobljenika i trajnom narušavanju njihovog zdravlja, iako je to izričito zabranjeno stavom 1. člana 25. III Ženevske konvencije.

Pre svega, umesto u zgradama koje su potpuno higijenske i zdrave, kako se nalaže članom 22.III Ženevske konvencije, zarobljenici su neprekidno bili čuvani u ruiniranim i vlažnim drvenim barakama, bez prozorskih stakala, bez električnih i vodovodnih instalacija, sa golim betonskim podlogama umesto patosa ili duge podne prostirke.Obzirom na broj zarobljenika koji su u njima neprekidno držani, sobe su bile nedopustivo male i bez elementarnih uslova za preživljavanje.Površine i kubature vazduha svih soba u zarobljeničkim barakama, obzirom da je u njih neprekidnio držano i po 10 puta više zarobljenika nego što bi to smelo, neposredno su štetili zdravlju svih zarobljenika, a desetinama njih je trajno i nepopravivo narušeno.
U početku, do dolaska predsatvnika Međunarodnog komiteta Crvenog krsta (MKCK), nije bilo kreveta na kojima bi zarobljenici mogli da spavaju. O uređajima,posteljini i prekrivačima, kao minimumu za preživljavanje, određenom stavom 2. člana 25. III Ženevske konvencije, nema ni govora, iako su predstavnici MKCK obezbedili ta sredstva i insistirali kod logorskih komandanata i uprava – da se ta sredstva podele zarobljenicima jer su za njih bila i obezbeđena.Mnogi zarobljenici se sećaju da su policajci i logorski čuvari, kao i drugi koji su uz njihovo dopuštenje ili znanje boravili u logorima, oduzimali od zarobljenika i ono što su im bili doneli predstavnici MKCK.Kako u sobama i barakama nije bilo prozorskih stakala, leti bilo izuzetno vruće, a u poznoj jeseni i zimi, nepodnošljivo hladno.Utoliko više što su svi zarobljenici bili oskudno odeveni, u pocepanoj i tankoj, letnjoj garderobi, o čemu će kasnije biti još reči.Sobe, hodnici i zajednički delovi baraka, nisu bili osvetljeni, osim kada su policajci ili logorski čuvari ulazili da premlaćuju ili odvode zarobljenike na ispitivanja i/ili premlaćivanja.Međutim, kada su, kasnije, zarobljenici uspeli da instaliraju struju, prijavljeni su noću uvek držali upaljena svetla u zarobljeničkim sobama,da bi zarobljenike ometali u spavanju.

U logoru Mitrovo Polje,u tesnoj zarobljeničkoj sobici, u kojoj je držano oko 40 zarobljenika muškaraca,bila je smeštena i neprekidno držana, i jedina žena-zarobljenica u ovom logoru – Šaha, nepoznatog prezimena, Muslimanka iz Srebrenice,najverovatnije pripadnica Armije BiH.Ovime su logorske vlasti i službenici Srbije, uz sve ostale odredbe člana 25. III Ženevske konvencije, grubo prekršili i odredbu stav 4. toga člana, a koja propisuje, citiramo: “U svim logorima, u kojima žene ratni zarobljenici borave istovremeno kad i ratni zarobljenici muškarci, njima se moraju obezbediti odvojene spavaonice”.

Ishrana zarobljenika –teške povrede člana 26. III Ženevske konvencije

Ishrana u logorima je bila neredovna i nedovoljna, tek da bi se zarobljenicima očuvao goli život, odnosno da ne umu od gladi.Zarobljenicima, osobito prvih dana pri dovođenju u logore,uopšte nisu davali hranu i vodu.Mnogi zarobljenici tvrde da im prvih četiri dana, uopšte nisu davali bilo šta od hrane.Kasnije su im davali samo jedan obrok dnevno, a on se dugo vremena sastojao samo od jednog parčeta hleba po osobi i jedne male riblje konzerve ili jedne paštete za 4, u nekim slučajevima čak 12 zarobljenika.Zarobljenicima koje su držali izdvojeno, u takozvanim sobama za izolaciju, hrana je uskraćivana radi iznude priznanja pri ispitivanjima.Višednevnim izgladnjivanjem kažnjavali su zarobljenike koji su istrajno odbijali da priznaju tobože izvršene zločine nad srpskim življem u BiH, odnosno RS, a koje su ispitivači iz DB i MUP-a izmišljali da bi mučili zarobljenike.Ponekad su zarobljenici dobijali poparu od bajatog hleba, posoljenu u mlakoj vodi, a veoma retko krompir čorbu, od nekoliko neoljuštenih krompira ili grašak sa crvima u njemu. Da bi preživeli, mnogi su zarobljenici morali da rade u takozvanim radnim vodovima, jer su im tada davali jedno malo pakovanje keksa.Takvim zarobljenicima,da bi uopšte mogli da obavljaju fizičke poslove, dopuštali su da spreme čaj, ali od livadskih trava i cvetova koje su sami zarobljenici ubrali u logorskom prostoru (krugu).Gotovo svi zarobljenici, umesto čiste pijaće vode, morali su da piju prljavu i ustajalu vodu iz plastičnih kanistera, usled čega su gotovo svi neprekidno imali mučninu i stomačne tegobe. Obrok su zarobljenici morali da pojedu u roku od dva – tri minuta, čak i kada su im davali vrelu poparu od bajatog hleba ili vreo čaj od trava koje su sami ubrali.Petoricu zarobljenika koji su poslednji završavali sa jelom, prijavljeni policajci i logorski čuvari, uvek su brutalno premlaćivali. Zbog ovoga mnogi nisu stigli da pojedu ni ono malo hrane, već su ga ostavljali iako su gotovo umirali od gladi.Zbog dugovremenog gladovanja, mnogi zarobljenici nisu imali veliku nuždu čak ni po 38 dana.

Hranu i vodu uskraćivali su i zarobljenicima koji su bolovali od dijabetesa i drugih teških bolesti, a koje su se i naglo pogoršavale zbog premlaćivanja, straha, nesanice i neodržavanja lične higijene.Kako su bolesnicima uskratili i lekove, čak im oduzeli i one koje su našli pri ličnim pretresima, mnogi su padali i dugo bivali u nesvesnim, komatoznim stanjima.Ovime su, odgovorni, očigledno svesni posledica svoga nečovečnog postupanja, dakle delujući sa namerom, doveli u životnu opasnost mnoge zarobljenike, trajno im, fizički i psihički,oštetili zdravlje, učinivši ih trajnim i potpunim invalidima.

Zbog potpunog uskraćivanja hrane i vode na nekoliko dana, neredovnog davanja obroka, i to u nedozvoljeno malim količinama i veoma lošeg i po zdravlje škodljivog kvaliteta, mnogi zarobljenici su i za relativno kratko vreme, neki čak za samo 20 ili 30 dana, izgubili gotovo pola telesne težine.Mnogi su zbog dugovremene gladi i oskudne i neredovne ishrane padali u unesvest.Tako, zarobljenik X8, za kratko vreme je sa 140 kilograma (kg) telesne težine spao na 80 kg; X9, sa 111 na 72 kg; X10, za prvih 20 dana zarobljeništva, spao je sa 70 na 40 kg; X11, sa 84 na 46 kg; X12, sa 95 na 70 kilograma težine.
Svi zarobljenici u oba logora, među kojima i X13,tvrde da su im namerno uskraćivali hranu i vodu za piće, nesumnjivo u nameri da ih muče i zdravlje im naruše.Tvrde da su im vodu i hranu davali, tek da bi ih održali u životu, i to zbog opomena i upozorenja predstavnika MKCK, a da bi ih inače umorili glađu i žeđu, odnosno da bi im potpuno uskratili i hranu i vodu.

Mnogi zarobljenici oboleli od dijabetesa, među kojima i X14. Zbog dugovremenog gladovanja i oskudne i neredovne ishrane, veoma često su padali u nesvest.U logorima su znali da dijabetičari moraju redovno uzimati hranu i lekove, ali su im namerno uskraćivali i jedno i drugo, dovodeći ih time u neposrednu životnu opasnost, od čega mnogi i danas trpe teške, trajne i neizlečive posledice.
Nagli gubitak telesne težine gotovo svih zarobljenika u oba logora, nije brinuo logorske komandante, uprave logora niti policajce i čuvare.Naprotiv, oni su to upravo hteli, to ih je radovalo i zabavljalo.Gledajući izgladnele, iscrpljene i izmršavele zarobljenike,policajci, čuvari i drugi iz oba logora, često su im pevali, čak i njih terali da u grupi pevaju „Mršav si Alija, zato što si Balija“.Ovime su im i javno stavljali do znanja, da hrane ima, ali da im ne daju zato što su pripadnici druge etničke i verske zajednice.
Hranu koju je zarobljenicima dostavljao MKCK, uprava logora, policajci i logorski čuvari, nisu uopšte delili ili su je delili u manjoj količini od one koja je dopremljena u logore.Policajci i logorski čuvari, uz odobrenje ili znanje komandanata logora i njihovih zamenika i drugih iz uprave oba logora, odmah nakon odlaska predstavnika MKCK, hranu su odvozili kamionima u nepoznatom pravcu i/ili su je koristili samo za sopstvenu ishranu ili odnosili izvan logora za svoje porodice i druga lica. Zarobljenik X15 tvrdi: …“Hrane je bilo u logoru, donosio je Crveni krst (MKCK) ali nam policija nije dijelila. Dolazilo je po 6-7 šlepera sa hranom, odjećom MKCK-a i tokom noći sve što se donese nestane….“

Uskraćivanjem hrane i vode, odnosno napred opisanim izgladnjivanjem svih, čaki i teško bolesnih zarobljenika, odgovorni rukovodioci i drugi pripadnic logorske službe,teško su povredili odredbe člana 26. u vezi sa članom 130. Konvencije i time izvršili mučenje svih zarobljenika, nanevši povrede životu i telesnom integritetu mnogih zarobljenika i surovo (okrutno) postupanje prema mnogim zarobljenicima iz oba logora, a osobito prema zarobljenicima obolelim od dijabetesa i drugih teških bolesti – što predstavlja kršenje ratnih zakona i običaja i zločin protiv čovečnosti, utvrđene i zabranjene zajedničkim članom 3(1) (a) Ženevskih konvencija, a kažnjive i po domaćem krivičnom zakonodavstvu.

Odevanje zarobljenika – teške povrede člana 27. III Ženevske konvencije

Obzirom da su se zarobljenici vlastima SRJ-Srbije predali i u logore dovedeni u letnjem dobu, početkom avgusta 1995. godine, kada su bili izuzetno topli dani, a i zbog okolnosti progona iz BiH, gotovo svi zarobljenici su u oba logora dovedeni u letnjoj, pohabanoj, pocepanoj i prljavoj odeći, rublju i obući.Protivno svojim obavezama iz člana 27. III Ženevske konvencije, vlasti SRJ- Srbije, odnosno njena službena lica i/ili lica u tom svojstvu i sa istim ovlašćenjima, ne samo da se nisu starali da zarobljenicima obezbede “u dovoljnoj količi odeću, rublje i obuću, vodeći računa o klimi oblasti u kojoj se zarobljenici nalaze” i “redovno zamenjivanje i opravku tih stvari”, kako ih je III Ženevska Konvencija obavezivala, nego su zarobljenicima uskratili svaku mogućnost da makar očiste, operu ili zašiju i zakrpe odeću,rublje i obuću u kojoj su se zatekli.
Odeću, rublje i obuću, kao i sva sredstva za njihovo održavanje, opravku i čišćenje, a koja je MKCK obezbeđivao u dovoljnim količinama za sve zarobljenike u oba logora, komandanti logora, njihovi zamenici i lica koja su u njihovoj odsutnosti vršila njihove dužnosti, kao i policajci i logorski čuvari, nisu delili i davali zarobljenicima kojima su bila namenjena, već su to prisvajali za sebe i druga lica.

Uprkos opomenama MKCK, zarobljenicima nisu obezbeđivali ni najminimalnije uslove, nužne za čišćenje, opravku i održavanje, odeće, rublja i obuće.Nisu to dozvoljavali čak ni mnogim zarobljenicima iz oba logora, koji su se,zbog premlaćivanja od policije i logorksih čuvara, uzdržavali da odlaze u poljski klozet, ili su se umokravali i uneređivali tokom svakodnevnih i brutalnih batinanja.Ti zarobljenici su mesecima nosili umokreno i uneređeno rublje i odeću, šireći nesnosni smrad i trpeći zbog toga strašne, ne samo duhovne, psihičke bolove i patnje, nego i neizdrživ fizički bol, sa osećajem svraba u predelu polnih organa, prepona i sedala.

Neobezbeđivanjem odeće, rublja i obuće, neobezbeđenjem njihove redovne zamene i opravke, kao i neobezbeđenjem sredstava za njihovu zaštitu, održavanje i opravku, u okolnostima i na način napred opisanim, SRJ- Srbija,odgovorna službena lica Srbije i/ili lica u tom svojstvu i sa istim ovlašćenjima, su teško povredili odredbe člana 27. u vezi sa članom 130. Konvencije i time izvršili mučenje i surovo (okrutno) postupanje prema svim zarobljenicima iz oba logora – što predstavlja kršenje ratnih zakona i običaja i zločin protiv čovečnosti, utvrđene i zabranjene zajedničkim članom 3(1) (a) Ženevskih konvencija, a kažnjive i po domaćem krivičnom zakonodavstvu.

Neobezbeđenje kantina i njihova zloupotreba – teške povrede člana 28. III Ženevske konvencije

Dugo vremena od otvaranja, u oba logora, SRJ- Srbija, odnosno njena službena lica – komandanti logora, uprkos obavezama određenim članom 28. III Ženevske konvencije, nisu „otvorili kantine u kojima su zarobljenici mogli da nabavljaju životne namirnice, predmete redovne upotrebe, sapun i duvan, čija prodajna cena ne sme ni u kom slučaju da premaši cenu sa mesnog tržišta“.

Kasnije, znatno nakon otvaranja oba logora, kada su u njima otvorene kantine, one su radile, samo povremeno i neredovno, sa dužim prekidima u radu i sa neutvrđenim radnim vremenom.Umesto da se staraju i obezbede da kantine rade u korist zarobljenika i da u tu svrhu oforme poseban fond, komandanti i službena lica su se postarali da kantine rade samo u njihovu korist i korist lica koja su prodavala namirnice i proizvode u kantinama, a na štetu zarobljenika.

Rukovođeni ovakvim koristoljubljem, komandanti logora, iako ih je III Ženevska konvencija obavezivala, nisu ni ustanovili poseban fond za raspolaganje sredstvima kantine u korist zarobljenika, niti su na bilo koji način, pa ni preko poverenika zarobljenika, obezbedili kontrolu poslovanja kantina, niti trošenja sredstava koja su u njima ostvarena.Takođe, nisu obezbedili ni vođenje bilo kakve evidencije o radu, nabavkama i utrošenim količinama i vrstama prodavanih sredstava ostavrenih u kanitinama u oba logora, zbog čega su u kantinama stavri prodavane po višestruko većim cenama od onih na mesnom tržištu.
Ovakvim postupanjem u poslovanju kantina u oba logora, odnosno propuštanjem dužnih radnji u regulisanju rada kantina, SRJ- Srbija,odgovorna službena lica Srbije i/ili lica u tom svojstvu i sa istim ovlašćenjima, su u visini razlike između maksimalno dozvoljene (cenu sa mesnog tržišta) i višestruko ostvarene, špekulativne cene, naneli štetu zarobljenicima oba logora koji su u kantinama kupovali, a u istom iznosu, na krivično kažnjiv način ostvarili materijalnu korist za sebe i lica koja su u kantinama prodavala po njihovom odobrenju i uz njihovu saglasnost i/ili znanje.

Desetine zarobljenika, posebno naglašavaju, da su od ovakvog rada kantina, takođe na štetu zarobljenika, velike materijalne koristi ostvarivali i policajci i logorski čuvari, tako što su zarobljenicima zabranjivali da odlaze u kantine, na taj ih način prisiljavali da im zarobljenici daju devize i mole ih da im kupe neophodno nužne stavri, što su policajci i čuvari i činili, ali su uvek plaćali po kursu koji je i desetorostruko niži od zvaničnog, na primer 1 DM (nemačku marku) za 1 jugoslovenski dinar umesto za 11 ili 15 jugoslovenskih dinara koliko je nemačka marka u tom momentu stvarno vredela u Srbiji, pa i u mestima u kojima su se nalazili logori.Često, policajci i logorski čuvari, preostale iznose deviza („kusur“) nisu ni vraćali zarobljenicima.Neki od policajaca i čuvara nisu ništa ni kupovali, nego su prevarno uzete devize zadržavali za sebe, sigurni da zarobljenici, zbog svakodnevnih premlaćivanja i mučenja, neće smeti da traže niti stvari niti devize koje su za njihovu kupovinu dali.

Neblagovremenim otvaranjem kantina u oba logora, odnosno znatno kasnijim otvaranjem nakon formiranja i početka rada oba logora, zloupotrebom rada kantina, njihovim prevarno-špekulativnim poslovanjem, sve na štetu zarobljenika a u sopstvenu korist i korist drugih lica, uključiv i policajce i čuvare koji su prevarno oduzimali devize i na ovaj način, komandanti logora, odnosno druga odgovorna službena lica Srbije i/ili lica u tom svojstvu i sa istim ovlašćenjima, teško su povredili odredbe člana 28. Konvencije i time izvršili nečovečna dela prema svim zarobljenicima i naročito uvredljive i ponižavajuće postupke prema desetinama zarobljenika – što predstavlja kršenje ratnih zakona i običaja i zločin protiv čovečnosti,utvrđene i zabranjene zajedničkim članom 3(1) (c) Ženevskih konvencija, a kažnjive i po domaćem krivičnom zakonodavstvu.

Neobezbeđivanje higijene i lekarske nege – teške povrede člana 29. do 32. III Ženevske konvencije

U oba logora, za svo vreme njihovog postojanja, SRJ-Srbija, odnosno njeni organi, pa ni njena službena lica – komandanti logora, nisu preduzeli,čak ni pokušali da preduzmu makar minimum higijenskih mera nužnih za obezbeđenje čistoće i zdravlja i sprečavanje nastanka i predupređenje širenja zaraznih bolesti u logorima.Naprotiv. Svo vreme, ne samo što nisu izvršili ili pokušali da izvrše makar jednu jedinu, od brojnih obaveza određenih im članom 29. III Ženevske konvencije, nego su, sa sebi podređenim- prijavljenim policajcima i čuvarima i drugima iz logora, takođe službenim licima i licima u tom svojstvu, neprekidno radili na sprečavanju zarobljenika da makar oni, priručnim sredstvima operu telo, rublje,odeću, obuću i pokušaju da spreče nastanak i širenje zaraznih bolesti.

Ni u jednom od logora, protivno članu 29. III Ženevske konvencije, u zarobljeničkim barakama nije bilo ni kupatila ni tuševa, niti bilo kakvih uređaja za umivanje, kupanje, pranje kose, brijanje, za pranje rublja, odeće ili obuće.U zarobljeničkim barakama, kako smo već i naveli, nije bilo čak ni čiste vode za piće, a kamoli za „svakodnevno održavanje telesne čistoće,pranje rublja i održavanje higijenskih uređaja u stalnom stanju čistoće“.

Osim jedne manje grupe kojoj je po dolasku u Šljivovicu bilo omogućeno da se okupa, prvih mesec dana, komandant logora Šljivovica, kao i njemu podređeni policajci, čuvari i drugi iz toga logora, uopšte nisu dozvolili zarobljenicima da se okupaju. Zarobljenicima ni kasnije nisu dozvoljavali ni da se obriju i ošišaju.Nisu im dozvolili ni da sami nabave sapun i donesu vode.Mnogim zarobljenicima nisu dozvoljavali da na uobičajeni način obavljaju fiziološke potrebe, te su oni morali da uriniraju i veliku nuždu vrše u sopstvenom rublju i odeći, a potom im nisu dozvoljavali da se okupaju i operu rublje i odeću.Zbog teskobe i smrada u zarobljeničkim sobama, dugovremenih vrućina, znojenja, nečistoće tela, odeće, rublja, obuće, nečistoće soba i baraka u kojima su živeli, većina zarobljenika je dobila šugu,vaši i druge bolesti kože i drugih organa. Zbog dugih brada i kose, policajci su zarobljenike provocirali i podsmevali im se, nazivajući ih „umetnicima“.

Kasnije, kada je kupanje bilo dozvoljeno, zarobljenici su se kupali i brijali isključivo napolju i samo hladnom vodom. Mnogi zarobljenici iz oba logora, tvrde da su ih prijavljeni policajci i logorski čuvari, po naređenju ili uz odobrenje i znanje nadređenih, upravo prisiljavali da se kupaju i briju napolje, kada su bile najniže temperature a voda zamrznuta.Tvrde da su ih prijavljeni tada namerno zadržavali da što duže ostanu goli u smrznutoj vodi, te da su mnogi zarobljenici dobili teške upale pluća sa komplikacijama.Mnogima je teško i trajno oštećeno, fizičko i psihičko zdravlje, sa trajnim i potpunim invaliditetom, usled reumatskih oboljenja zglobova i koštano-mišićnog sistema.

X16, zarobljenik iz logora Šljivovica, u rukom pisanoj izjavi, tvrdi da su iu tome logoru prisiljavali zarobljenike da se po najnižim temperaturama u decembru 1995. i januaru 1996. godine kupaju vani u zamrznutoj vodi.Tvrdi da su ga policajci naterali da se 15. januara 1996. godine, po izuzetno niskoj temperaturi, ledu i snegu, kupa vani, smrznutom vodom.

X17, zarobljenik iz logora Šljivovica, pored ostalog u opisu surovog i neljudskog ponašanja inspektora, policajaca i logorskih čuvara, kaže: …“ U sjećanju mi je ostao jedan mali žuti (plavokosi) policajac, on nas je ubjedljivo najviše tukao. Ulazio je u moju sobu, naredio bi nam da ustanemo i da imitiramo da beremo jabuke i tada nas je tukao po nogama. Jednog dana su me policajci izveli iz sobe, stavili ispod ledenice sa krova i naredili mi da se kupam kapljicama sa te ledenice. Ja sam lično nekoliko puta donosio prebijene ljude sa ispitivanja kod inspektora….“
X18, takođe jedan od zarobljenika logora Šljivovica, tvrdi da im prvi mesec dana uopšte nisu dozvoljavali da se okupaju niti da se briju, a da su im to kasnije dozvoljavali isključivo hladnom vodom u potoku, čak i kada su bile izuizetno niske temperature.

Svi zarobljenici iz oba logora, kao na osobit, i izuzetno velik i stalan problem, ukazuju da su ih policajci i logorski čuvari surovo ponižavali (da se krste, da klečeći mole, da se predstavljaju srpskim imenima, da pevaju, da oponašaju kretanje po izmišljenim saobraćajnim propisima) i brutalno premlaćivali svaki, baš svaki put kada je trebalo da koriste poljski klozet, jer WC prostorija i nije bilo.Kada god su zarobljenici morali da odu u klozet, ponižavani su i premlaćivani do onesvešćivanja.Da bi to izbegli, mnogi zarobljenici su se koliko je to najviše bilo fiziološki moguće, uzdržavali od odlaska u klozet.Neki su danima i nedeljama, mokrili i veliku nuždu vršili u rublju i odeći.U sobama gde su postojali otvori za dimnjačke priključke, zarobljenici su mesecima mokrili u te otvore, samo da bi izbegli prolazak pored policajaca i njihovo premlaćivanje pri odlasku u klozet.

U međuvremenu, MKCK je dostavio pribore za ličnu higijenu za sve zarobljenike u oba logora.Ovo je samo delimično poboljšalo higijenu zatvorenika. Logoraši su spavali na podu. MKCK im je tek u decembru doneo krevete.
Mnogi zarobljenici iz oba logora, tvrde da im sredstva za ličnu i kolektivnu higijenu koja im je dostavljao MKCK, uprava logora, policajci i logorski čuvari, nisu uopšte podelili ili su ih delili u manjoj količini od one koja je dopremljena u logore.Prema tvrdnjama ovih zarobljenika, prijavljeni policajci i logorski čuvari, uz odobrenje ili znanje komandanata logora, odmah nakon odlaska predstavnika MKCK, prisvajali su za sebe i odnosili drugima većinu sredstava donetih zarobljenicima.

Nepreduzimanjem bilo koje od higijenskih mera nužnih za obezbeđenje čistoće i zdravlja i sprečavanje nastanka i širenja zaraznih bolesti u logorima,odnosno čak i onemogućavanjem zarobljenicima da se o ovome sami postaraju priručnim i raspoloživim sredstvima u datim smeštajnim uslovima i okolnostima, komandanti logora, odnosno druga odgovorna službena lica Srbije i/ili lica u tom svojstvu i sa istim ovlašćenjima, teško su povredili odredbe člana 29. III Ženevske konvencije i time izvršili mučenje svih zarobljenika, nanevši povrede životu i telesnom integritetu mnogih zarobljenika i surovo (okrutno) postupanje prema mnogim zarobljenicima iz oba logora, a osobito prema zarobljenicima obolelim od reumatskih i drugih bolesti kostiju i koštano mišićnog sistamai – što predstavlja kršenje ratnih zakona i običaja i zločin protiv čovečnosti, utvrđene i zabranjene zajedničkim članom 3(1) (a) Ženevskih konvencija, a kažnjive i po domaćem krivičnom zakonodavstvu, kao i nečovečna dela prema svim zarobljenicima – što predstavlja kršenje ratnih zakona i običaja i zločin protiv čovečnosti, utvrđene i zabranjene zajedničkim članom 3(1) (c) Ženevskih konvencija, a kažnjive i po domaćem krivičnom zakonodavstvu.

Neformiranje ambulanti i neobezbeđenje lekarske nege i zdravstvenih kontrolnih pregleda zarobljenika -povrede člana 30. i 31. III Ženevske konvencije

Suprotno odredbama člana 30.III Ženevske konvencije, komandanti logora, ni njima nadređeni iz hijerarhije vrha vlasti SRJ-Republike Srbije, svi kao službena lica i/ili lica u tom svojstvu, niti su obezbedili, niti su pokušali da obezbede da oba logora, neprekidno i u svom sastavu „imaju odgovarajuću ambulantu gde bi zarobljenici dobijali negu koja bi im zatrebala kao i podesan način ishrane“.

Umesto obaveznog i neprekidnog postojanja odgovarajućih ambulanti, u oba logora su zarobljenike samo povremeno posećivali lekari pojedinci ili lekarske ekipe.Mnogi zarobljenici iz oba logora, ogorčeni su neetičkim i neprofesionalnim odnosom lekara prema teško bolesnim zarobljenicima, u stanjima životne opasnosti, usled teških fizičkih i psihičkih povređivanja, najčešće javnim i brutalnim premlaćivanjima sa lomljenjem rebara i drugih kostiju, te unutrašnjim i otvorenim krvarenjima, od kojih neka i sa smrtnim ishodom.Zarobljenici posebno ističu, ne samo nepoštovanje lekarske etike i Hipokratove zakletve i neprofesionalnost, nego i neskrivenu mržnju izvesnog lekara iz U.. prema teško povređenim i bolesnim zarobljenicima iz logora Šljivovica.Grubo je postupao, omalovažavao i vikao na mnoge teško ozleđene i bolesne.Neke je čak odbijao da uopšte pregleda ili da im da nužnu terapiju. Ostali lekari koji su povremneo dolazili u oba logora, manje-više, bili su korektni i profesionalni, pa logoraši i na to i ukazuju u izjavama.

Više zarobljenika, među kojima i X19,zarobljenik u logoru Mitrovo Polje, tvrde da u tom logoru nisu hteli da pozovu lekara niti da se postaraju da bude ukazana pomoć dvojici teškuh ranjenika, kao i da su čuli da je zbog neukazivanja lekarske pomoći u tom logoru umro neki zarobljenik iz Srebrenice, za kojeg oni znaju da je bio sa sinom u tom logoru.

Prema kazivanjima nekih zarobljenika iz logora Mitrovo Polje, zarobljenika X20, kojeg su odmah po predaji/zarobljavanju, 31. jula i 01. avgusta 1995. godine, u karauli Jagoštica, surovo pretukli vojnici-graničari i vojni policajci, odmah po dovođenju u logor Mitrovo Polje, od 02. do 05. avgusta 1995. godine, ili približno tome periodu,brutalno su pretukli i policajci u logoru Mitrovo Polje, tako što su mu, udarajući ga više puta u stomak, nogama u vojničkim čizmama, najverovatnije teško povredili unutrašnje organe i pokidali creva, usled čega je nastupilo unutrašnje krvavljenje i izlivanje crevnog sadržaja u trbušnu duplju i sepsa. X20 je molio lekara da mu pomogne, ali lekar nije hteo da mu pruži pomoć.Jenog momenta X20 je u strašnim mukama, držeći se za stomak na kojem je narastala kila, počeo da povraća neki strašno smrdljivi zadržaj i ubrzo izdahnuo.

Više zarobljenika, koji su bili u oba logora, naglašavaju da u logorima nije bilo lekara, što je moglo biti kobno za mnoge zarobljenike, jer su ih prijavljeni često teško telesno i psihički povređivali dovodeći ih u životnu opasnost.

Zbog svakodnevnog premlaćivanja, neljudskog ponašanja i neprekidnih pretnji X21 zarobljenik koji je bio u oba logora, skrivao je tešku prostrelnu ranu koju je već bio zadobio pre padanja u zarobljeništvo.Plašio se da bi ga policajci odmah osumnjičili da je ranu zadobio u borbama protiv bosanskih Srba i da bi ga odmah likvidirali bez suđenja.

Neki od lekara bili su preneraženi težinom i ozbiljnošću povreda koje su inspektori i policajci nanosili zarobljenicima, gotovo svakodnevnim premlaćivanjima. Više zarobljenika ističe, da su lekari često bili toliko uplašeni od policajaca u logoru, da uopšte nisu smeli da konstatuju stvarnu vrstu i težine povreda, ozleda i stanja zdravlja pregledanih zarobljenika.

Mnogi su zarobljenici, u strahu od policajaca da ih ne ubiju ili osakate, kako su im neprekidno i pretili, pokušavali da sakriju teške povrede i ozlede.Pred kontrolne zdravstvene preglede, koji nisu vršeni najmanje jedanput mesečno za svakog zarobljenika kako je to određeno, kao minimum, članom 31. III Ženevske konvencije, policajci, upravo oni koji su najbrutalnije premlaćivali zarobljenike, pretili su im da sakriju povrede, da o njima ne kazuju, a ako ih pitaju da ne kazuju kako su nastale i ko ih je naneo.I pred lekarima, jednako kao i pred predstavnicima MKCK ili televizijskim ekipama Srbije, zarobljeniici su bili prisiljeni da sakrivaju i prećute i najteže povrede i ozlede.Znali su šta ih čeka kada ovi odu.Policajci i čuvari su do smrti premlaćivali zarobljenike koji su i makar nevoljno, kroz odgovore i na insistiranje lekara ili predstavnika MKCK, pokazali rane- rasekotine, razderine, ubode, podlive,oguljotine, otekline, otvorene prelome i druge teške povrede tela i telesnog integriteta, kao i teška psihička stanja.

Članom 31. III Ženevske konvencije, uz ostale obaveze pri zdravstvenim kontrolnim pregledima zarobljenika, decidno i nabrajanjem određene, utvrđena je i obaveza „kontrolisanja i obeležavanja težine svakog zarobljenika, …opšteg zdravstvenog stanja i ishrane, čistoće…“.
Plašeći se da bi, doslenim poštovanjem dobro im poznatih odredbi III Ženevske konvencije, bili otkriveni u izvršenju najtežih zločina ugrožavanja života i telesnog i psihičkog zdravlja zarobljenika, policajci i čuvari logora, po naređenjima, odobrenjima ili uz znanje nadređenih u službi, neke su zarobljenike skrivali i na drugi način sprečavali da izađu pred lekare i lekarske komisije/ekipe, sa istim razlogom i na isti način kako su ih skrivali ili sprečavali da izađu pred predstavnike MKCK, uprkos znanja da je takvo sprečavanje izričito zabranjeno odredbom člana 30. stav 4. III Ženevske konvencije, te da neposredno dovodi u životnu opasnost teže povređene zarobljenike.

Zarobljenicima,ne samo da nisu obezbedili lekove, čak ni onim teškim i hroničnim, nego su im oduzimali i one koje su zarobljenici imali kod sabe.Zbog uskraćivanja hrane i vode, kao i zbog neredovnosti davanja obroka, mnogi oboleli zarobljenici su namerno dovedeni u stanja životne opasnosti.Dijabetičari su bili u neprekidnoj životnoj opasnosti.Zbog dugovremenog gladovanja i neredovnog obedovanja, bez lekova, mnogi zarobljenici su često i dugo gubili svest.Ostalim zarobljenicima je bilo zabranjeno da pomažu onesvešćenim ili iscrpljenim i nepokretnim.Zarobljenici su gledali kako se njihovi drugovi muče u životnoj agoniji, ali nisu smeli ni da makar pokušaju da im pomognu, jer su ih prijavljeni surovo premlaćivali.

Osim što nisu obezbedili stalne odgovarajuće ambulante u oba logora, i što su sprečili i stvarnu i potpunu (obaveznu) lekarsku negu i onemogućili zdravstvene kontrolne preglede (najmanje jeda nput mesečno), odgovorna službena lica Srbije i/ili lica u tom svojstvu i sa istim ovlašćenjima, namerno i sa ciljem da spreče da budu identifikovani kao zločinci, kao i radi prikrivanja zločina i tragova zločina, sprečili su i onemogućili teško povređene zarobljenike da pristupe lekarima i ostvare lečenje i zdravstvenu zaštitu. Mnogim zarobljenicima oduzeli su i uskratili uzimanje lekova od dijabetesa i drugih bolesti.Ovime su , na najgrubli način povredili odredbe člana 30. i 31. Konvencije i time izvršili mučenje svih zarobljenika, nanevši povrede životu i telesnom integritetu mnogih zarobljenika i surovo (okrutno) postupanje prema mnogim zarobljenicima iz oba logora, a osobito prema zarobljenicima koje su čično ili zajenički dlujući kao saizvršioci ili pomagači, teško fizički i psihički – što predstavlja kršenje ratnih zakona i običaja i zločin protiv čovečnosti, utvrđene i zabranjene zajedničkim članom 3(1) (a) Ženevskih konvencija, a kažnjive i po domaćem krivičnom zakonodavstvu, kao i nečovečna dela prema svim zarobljenicima – što predstavlja kršenje ratnih zakona i običaja i zločin protiv čovečnosti, utvrđene i zabranjene zajedničkim članom 3(1) (c) Ženevskih konvencija, a kažnjive i po domaćem krivičnom zakonodavstvu.

Ubistva, osakaćenja, svireposti, mučenja, namerno prouzrokovanje ozbiljnih povreda telu (telesnom integritetu) i zdravlju zarobljenika ili nanošenje velikih patnji ili nečovečna postupanja -teške povrede zajedničkog člana 3(1) (a) i 3(1) (c) Ženevskih konvencija u vezi sa članom 130. III Ženevske konvencije

Sve zarobljenike u oba logora, od njihove predaje/zarobljavanja do otpuštanja, surovo su tukli,gotovo svakodnevno,danju i noću, palicama, ručnim naoružanjem – kundacima ili cevima (cevački), nogama u vojničkim čizmama, rukama, električnim kablovima raznih dužina i debljina, delovima armature, gvozdenim šipkama, motkama, lopatama, granjem i svačim drugim što im se nalazilo pri ruci. Batinanje bi ponekad trajalo sve dok se policajci ne bi umorili. Mnogi zatvorenici, među ostalima i ŠD, AA, i MJ, umrli su od posledica premlaćivanja.Očigledno, i premlaćivanja i svako drugo mučenje ili nečovečno postupanje, činili po prethodnom dogovoru,odnosno po naređenjima i odobrenjima ili uz zananje nadređenih.Mnogim zarobljenicima su stavljali cevi oružja u usta uli na čelo i vršili okidanja, preteći da to sledeći put neće činiti na prazno. Policajci su logorašima gasili cigarete po telu, rukama i nogama. Jednog logoraša, policajci su mučili tako što su mu stavili crevo za vodu u anus i sa najvećim pritiskom pustili vodu kroz crevo.Drugi logoraš tvrdi da su ga policajci naterali da pije vodu u koju su sipali motorno ulje.
Najtežu torturu logoraši su preživeli kada je pala Republika Srpska Krajina.Zarobljenike su psihički mučili, pretili im i zastrašivali, predočavajući da će ih sve pobiti ili da će ih ubrzo prepustiti Milanu Likiću ili drugima iz Republike Srpske.

Neke od zarobljenika su i seksualno zlostavljali, prisiljavajući ih da međusobno analno opšte, da zajedno masturbiraju i ejakuliraju drugim zarobljenicima u usta, da se intimno miluju i dodiruju polne organe.Pretili su im da će ih silovati analnom penetracijom.Mokrili su po zarobljenicima.

Prisiljavali su zarobljenike da se međusobno tuku i vređaju ili da surovo tuku druge zarobljenike.One koji to nisu mogli ili hteli, prijavljeni su brutalno premlaćivali.
Dali su zarobljenicima srpska imena i naterali ih da se njima predstavljaju pri bilo kakvom obraćanju.
Terali su zarobljenike da im prilaze i obraćaju im se klečeći i krsteći se po pravoslavnom obredu, sa tri prsta sastavljena u vrhu.

Mnoge su zarobljenike terali da se pri dolaženju na ispitivanja kreću isključivo na kolenima,koliko god da je daleko, čak i kada se moraju kretati stepeništima.
Tukli su ih i ponižavali kada su zarobljenici odlazili u klozet.Zabranjivali su im da se briju, umivaju i održavaju sopstvenu higijenu.

Terali su zarobljenike, pojedinačno ili u grupama, da u najsunčanijem delu logorskog kruga, u najvrelijim delovima julskih i avgustovskih dana stoje nepomično u stavu mirno, izloženi suncu, sve dok svi ne popadaju u nesvest.
Zarobljenike su po etničkoj i verskoj osnovi, izvrgavali ruglu i ponižavali.

Mnoge su, radi ponižavanja, vezivali za drvo kao životinje.
Da bi dobili makar jedan keks dnevno, zarobljenici su bili prisiljeni da rade najteže i najopasnije fizičke poslove.
U brojnim mučenjima, ponižavanjima, nečovečnim postupanjima i nanošenjima teških povreda, sudelovali su i Srbi iz RS, odnosno VRS ili policije i tajnih službi RS, kao i pripadnici lokalnih ili sa strane dovedenih paravojnih i parapolicijskih grupa,a više puta i lokalno stanovništvo i izbeglice iz Hrvatske i BiH, koji su surovo premlaćivali zarobljenike i pretili im da će ih iseći testerama za rezanje drva.

U oba logora su izolovane zarobljenike skrivali od predstavnika MKCK UNHCR, ali i od lekara ili predstavnika trećih država.
Mnogim zarobljenicima dugo vremena, u oba logora, prijavljeni nisu dozvolili da se jave svojim porodicama, niti su oni o tome obavestili Centralnu agenciju ratnih zarobljenika.

Gotovo svakodnevno, prema svim zarobljenicima je nečovečno i neljudski postupano.Radi nanošenja više patnji i bola, otvoreno i javno su ih tukli i zlostavljali pred ostalim zarobljenicima, kao i pred najbližim srodnicima- ocem, sinom, bratom ili rođacima i bliskim prijateljima ili poznanicima.
Odvajali su maloletne ili tek punoletne zarobljenike (mlađa punoletna lica)od njihovih očeva odnosno drugih srodnika ili komšija.Premlaćivali su zarobljenike pred njihovim bliskim srodnicima, a gotovo sve srodnike su razdvajali, neke su odveli i držali u drugi logor,da bi im tako pogoršali položaj.

Policajci i logorski čuvari su često pričali zarobljenicima da su bili u njihova mesta u BiH, te da su im razorili ili spalili domove. Da bi bili ubedljivi pričali su detalje o tim naseljima, zboh čega većina zarobljenika čvrsto veruje da su prijavljeni određene periode provodili u jedinicama Vojske Republike Srpske (VRS).

Mnoge zarobljenike su prijavljeni pitali, gde su im žene i/ili kćeri, te da li spavaju sa Srbima i kakve su sa muškarcima.
Osobito su brutalno tukli i mučili zarobljenike za koje su znali ili su samo pretpostavljali da su bili starešine ili pripadnici vojne policije ili tajnih službi u Armiji BiH, ili pripadnici policije BiH.U pokušajima da iznude njihova priznanja, pri identifikaciji ili ispitivanjima, surovo su ih premlaćivali i pretili im da će ubiti njih ili njima bliske.

Dok su ih držali zajedno, bliske srodnike su brutalno tukli i mučili da bi to gledali njihovi srodnici ili bliski prijatelji i poznanici.Nakon što bi ih razdvojili i držali odvojeno u različitim logorima, ocu su govorili da će mu ubiti sina, a sinu da će mu ubiti oca.Svakom kojem su brat ili braća bila u zarobljeništvu, a bilo ih je i po četvorica u zarobljeništvu,govorili da će mu ubiti brata ili braću.
Terali su zarobljenike da danima i danima pišu izjave, prisiljavajući ih da priznaju da su ubijali Srbe i srpsku decu i/ili silovali Srpkinje.

Često su zarobljenicima naređivali da rade banalne radnje, da bi ih tako ponizili.Tako su ih terali da čupaju nekakvo ogromno kamenje,stubove za struju iako to nije bilo moguće.Terali su ih da iz mulja i zemlje vade gotovo zatrpane i istrulele olupine automobila,kamiona i drugih motornih vozila a često i da imitiraju voženje tih olupina ili da na njima menjaju gume, iako nije bilo ni guma niti točkova na tim skoro istrulelim olupinama.
U iznuđivanju iskaza, prema zarobljenicima su najsurovije postupali prijavljeni inspektori, policajci ili čuvari logora koji su poreklom iz BiH, odnosno RS.

Advertisements