Lakić Đorović: Mučenje Bošnjaka u logorima za ratne zarobljenike Srbije 1995 -1996 (V deo)

Begejci-crtez010513
– Neki pravni aspekti-

Sprečavanje Međunarodnog komiteta Crvenog krsta (MKCK) i Komesarijata Ujedinjenih nacija za izbeglice (UNHCR) u vršenju njihovih misija- teške povrede člana
9. i 125. u vezi sa članom 130. III Ženevske konvencije

Umesto da MKCK i UNHCR, odnosno njihovim predstavnicima obezbede poseban položaj, kako ih na to obavezuje član 125. stav 3. III Ženevske konvencije, te da se prema njima odnose sa pažnjom i uvažavanjem i učine sve da im olakšaju rad, SRJ-Srbija odnosno njena službena lica su 18 dana sprečavali predstavnike MKCK da uopšte uđu u logor Šljivovica, a puna dva meseca onemogućavali su predstavnike MKCK da pristupe dosta velikom broju zarobljenika u oba logora.

Naime, predstavnici Međunarodnog komiteta Crveniog krsta (MKCK) ušli su u logor Mitrovo Polje odmah, već prvog dana rada – 01. avgusta 1995. godine, ali su ih policajci i logorski čuvari sprečili da se susretnu sa grupom zarobljenika koje su držali izolovano od ostalih zarobljenika i skrivali od MKCK, da bi onemogućil njihovu evidenciju i zaštitu od torture.

U logor Šljivovica, predstavnici MKCK,uspeli da prvi put uđu tek 18. avgusta 1995. godine, posle više pokušaja, jer su im uprava logora, inspektori i policajci, po naređenju iz vrha vlasti i MUP-a Republike Srbije, to onemogućavali za prvih 18 dana rada toga logora.

Na osnovu informacija koje su dobijali od ostalih zarobljenika, predstavnici MKCK su ustanovili da uprave, inspektori i policajci, u oba logora drže neke zarobljenike izolovano od ostalih zarobljenika i skrivaju ih.Istrajno su insistirali kod komandanta logora da im se omogući pristup i tim zarobljenicima, a što im je dozvoljeno tek nakon dva meseca, kada su predstavnici MKCK popisali i zarobljenike koje su prijavljeni skrivali u oba logora i svima dali legitimacije.

Nakon što bi predstavnici MKCK popisali zarobljenike, stražari su zarobljenike tukli po tabanima, leđima, zadnjici,terali ih da nakon batinanja tabane i dlanove drže u hladnu vodu, kako njihove povrede ne bi bile vidljive ili da bi bile manje uočljive. Najbrutalniju torturu zarobljenici su preživeli 05.avgusta 1995. godine i narednih dana, kada je Hrvatska prognala Srbe iz Knina i Krajine.

Neki zarobljenici iz logora Šljivovica, među kojima i X68, tvrde da su ga logorske vlasti skrivali čak puna četiri meseca, odnosno da su ga predstavnici MKCK prvi put sreli i evidentirali posle četiri meseca.U opisu brutalnosti i nečovečnog postupanja prijavljenih prema zarobljenicima u logoru Mitrovo Polje, uz ostalo, naglašava:…“Ja sam evidentiran od Crvenog Krsta (MKCK) tek poslije 3-4 mjeseca, znam da policija nije davala ljudima iz MKCK da uđu u logor i da nas obiđu. Zato i datumi koje je MKCK stavio u svojim potvrdama nisu tačni, sve se dešavalo prije tih datuma. Iz logora sam se vratio u Bosnu 10.aprila 1996. sa posljednjom grupom logoraša. Imam ožiljke od otrova zmije po nogama (pokazuje ožiljke na potkolenici), nervno sam napet, loše se osjećam“….

Predstavnici MKCK i UNHCR su u oba logora, svakih sedam do 10 dana, donosili hranu, pribor za ličnu higijenu,ćebad,odeću, dušeke,cigarete i druga sredstva za ličnu i kolektivnu upotrebu. Preko njih su logoraši slali i primali poruke od rodbine.Komandanti logora, inspektori i policajci MUP-a Srbije,svakako po naređenjima, odobrenjima ili uz znanje sebi nadređenih u službi,u prvim mesecima su hranu i ostala sredstva koju je dostavljao Crveni krst i UNHCR, umesto da podele zarobljenicima kojima je i doneta, odvozili nekuda iz logora i uzimali i koristili za sebe i svoje porodice, odnosno davali je sebi nadređenima i drugim licima, a deo su i prodavali i uzeti novac međusobno delili.

Mnogi zarobljrnici iz oba logora, tvrde – da su videli kako komandanti i njihovi zamenici i saradnici iz logorskih uprava, policajci i inspektori MUP-a Srbije, prvih meseci, kamionima i drugim vozilima, nekuda odvoze hranu i druga sredstva koja su Crveni krst i UNHCR dostavljali za zarobljenike.Takođe, tvrde i da su kasnije videli kako policajci i druga službena lica Srbije prisvajaju za sebe i druge i lično koriste hranu i sredstva, a zarobljenicima daju minimalne količine, a da onima iz grupe izolovanih dugo vremena nisu ni davali bilo šta od sredstava osim najminimalnije količine hrane, tek da im ne umru od gladi.

X69,jedan od zarobljenika u logoru Šljivovica, u opisu brutalnosti i nečovečnog postupanja prema zarobljenicima u tom logoru, uz ostalo, naglašava:…“U logoru su kuvali hranu u jednom kazanu od 30 litara za 400 ljudi koliko je bilo u logoru. I to kada su nam davali, morali smo pojesti za kratko vrijeme inače bismo dobili batine. Hrane je bilo u logoru, donosio je Crveni krst (MKCK) ali nam policija nije dijelila. Dolazilo je po 6-7 šlepera sa hranom, odjećom MKCK-a i tokom noći sve što se donese nestane.“…

Otpuštanje zarobljenika iz oba logora, radi smeštaja u treće zemlje ili povratka u domovinu BiH (repatrijacija)

Sredinom novembra 1995. godine u logore su došli predstavnici Komesarijata Ujedinjenih nacija za izbeglice (UNHCR) koji su logorašima ponudili odlazak u treću zemlju. Od dolaska predstavnika UNHCR, policija je poboljšala tretman i ishranu. Logoraši su od decembra do aprila 1996. godine, u grupama posredstvom UNHCR sa aerodroma u Surčinu, odvođeni u Australiju, Ameriku, Francusku, Irsku, Belgiju, Finsku, Kanadu.

Jedan broj zarobljenika koji su posle određenog perioda čuvanja u logoru Šljivovica premešteni u logor Mitrovo Polje, nakon određenog vremena čuvanja u tom logoru, vraćeni su u logor Šljivovica i u njemu ostali do otpuštanja radi smeštaja u treće zemlje ili repatrijacije (povratka u domovinu BiH).

Dana 10. aprila 1996. godine, logor u Šljivovici je posetio Amor Mašović, tadašnji Povjerenik Vlade BiH za nestala lica. U logoru je tada bilo još 214 logoraša. Nakon popisa, svi logoraši, su istog dana oslobođeni i autobusima prevezeni u BiH.

Kazivanja ovih svedoka-žrtava zločina, dokazuju dve bitne, prevashodno pravne stvari.Prvo – da svi Bošnjaci čuvani u ova dva logora imaju status ratnih arobljenika u smislu odredbe člana 4.B.2) III Ženevske konvencije i drugo – da su pripadnici VJ,DB, MUP-a i druga službena lica SRJ_- Srbije, prema svima, ponaosob ili u manjim ili većim grupama, izvršili ratne zločine protiv ratnih zarobljenika.

Obe ove stvari su zapravo pravni zaključci (konkluzije) i neposredno proizilaze iz analize činjeničnog stanja i okolnosti, odnosno iz njihovog podvođenja normama međunarodnog ratnog prava, prevashodno III Ženevske konvencije i domaćeg krivičnog zakonodavstva – člana 144. KZ SRJ, kao pravno važećeg u vreme izvršenja prijavljenih ratnih zločina.

Uz sve ovo, svet zna i da je VJ, odnosno njen Drinski korpus, uključiv i Komandu 16. Graničnog bataljona i sve granične jedinice iz njegovog sastava, kao i specijalne, elitne jedinice VJ (Gardijsku brigadu, 72.Specijalnu brigadu i 63.Padobransku brigadu, kao i druge jedinice za diverzantsko dejstvo u pozadini i iza linija (leđa) Armije BiH) sudelovale u borbenim operacijama VRS na “čišćenju” Srebrenice, Žepe i ovog dela istočne BiH.

Budući da su opsežne pripreme za “čišćenje” Žepe i okolnih naselja preduzete odmah nakon zločina u Srebrenici,te da se zapravo radi o jednoj vojnoj oparaciji u kojoj je zauzimanje Srebrenice bila prva, a zauzimanje Žepe-druga faza,očigledno su i Milošević i P…, a to znači i svi ostali relevantni za odlučivanje i komandovanje iz državnog i vojnog vrha SRJ-Srbije, ne samo bili obavešteni i znali nego i sudelovali u borbenim operacijama VRS na progonu Muslimana i potpunom i trajnom priključenju teritorije Žepe i toga dela istočne BiH Republici Srpskoj.Očigledno, VJ, ne samo da je dobro znala, nego je i sudelovala u izgonu svih Muslimana (svih-žena, dece, muškaraca, starih i mladih) sa ove teritorije, tim da se svima osim vojnosposobnim muškarcima-Muslimanima dozvoli odlazak u konvojima u delove pod kontrolom Armije BiH.

Vojska Republike Srpske (VRS), po prethodnom dogovoru sa VJ (kojem je prethodio dogovor državnih rukovodstava SRJ-Srbije i RS), uz pomoć VJ, odlučila je da vojnosposobne muškarce- Muslimane iz Žepe i okolnih naselja ovoga dela BiH, opkole i po savku cenu uključiv i ubijanja svih kao u Srebrenici, onemoguće da odu u delove BiH pod kontrolom Muslimana i Armije BiH, već da ih razoružaju i preko SRJ-Srbije isteraju u treće države.Progon grupe od preko 850 Bošnjaka iz okoline Žepe, preko Drine u SRJ-Srbiju, očigledno je zajedničko delo VRS i VJ, planirano i izvršeno po prethodnim odlukama državnih rukovodstava RS i SRJ-Srbije, sa konačnim ciljem trajnog pripajanja ovih muslimanskih teritorija Republici Srpskoj, ali etnički očišćene progonom Muslimana koji su vekovima živeli na ovoj teritoriji.VRS, uz pomoć VJ, zapravo u zajedničkoj akciji, prognali su svo muslimansko stanovništvo Žepe i ovog dela istočne BiH, tako što su žene, decu i vojno nesposobne pustili da u organizovanoj koloni i konvojima odu u delove BiH pod kontrolom Armije BiH, a vojnosposobne muškarce-Muslimane, pod pretnjom potpune likvidacije, sa oružjem proterali preko Drine u SRJ-Srbiju, sa krajnjim ciljem da ih u Srbiji privremeno drže u logorima dok ih ne prihvate treće zemlje, kao ratne zarobljenike.

Kako smo to i u uvodnom delu već naglasili, progonu Bošnjaka iz okoline Žepe, preko Drine u SRJ-Srbiju, prethodio je dogovor VJ i VRS, odnosno njihovih državnih rukovodstava, kao i, posredno, Armije i rukovodstva BiH, sa odgovarajućim garancijama Međunarodnog komiteta Crvenog krsta (MKCK) i drugih organizacija međunarodne zajednice i trećih država.Dogovor je podrazumevao privremeno zbrinjavanje prognanih Bošnjaka u statusu ratnih zarobljenika, sa ponašanjem vlasti SRJ-Srbije određenim III Ženevskom konvencijom.Ovim sledom,očigleno je formiranje oba logora naređeno iz samog vrha vlasti, a o obezbeđenju potrebnih uslova, organizaciji rada i kontroli zakonitosti rada i postupanja prema zarobljenicima starao se MUP Srbije, nakon što su se Bošnjaci predali pripadnicima VJ, a ovi ih predali u ruke pripadnicima policije, radi smeštaja u već formirane logore.Najbolji, možda i dovoljan dokaz – da je sve urađeno po prethodnim dogovorima uz posredovanje i dogovorenu ulogu Međunarodnog Crvenog krsta (MCK) je i činjenica da su predsatvnici MKCK bili u logorima već prvog dana otpočinjanja njihovog rada.

Iz međusobno saglasnih i komplementarnih iskaza zarobljenih Bošnjaka iz oba logora, od njihovih opisa progona iz Žepe, saterivanja u kanjon Drine, načina i okolnosti prelaska Drine, predaje vojnicima-graničarima VJ, sakupljanja u grupama, sprovođenja do mesta Zasavica i karaula Jagoštica i Zasavina, vršenja identifikacije i ispitivanja zarobljenika, očigledno je da su nadležni državni organi, pre svih VJ i MUP srbije, kao i civuilne i vojne tajne službe, delovale po prethodnom planu i međusobnom dogovoru, a sve to ukazuje u na prethodnu odluku vrhova vlasti da se Bošnjaci prognaju iz BiH i privremeno drže u SRJ-Srbiju, dok ih ne prihvate treće države.Ovo dalje zanači i da su vrhovi vlasti bili dužni i imali mogućnosti da blagovremenim kontrolama i dužnim nadzorom prate i obezbede zakonito postupanje svojih službenih lica ili lica u tom svojstvu, prema Bošnjacima koji su pali pod vlast SRJ-Srbije i,u času predaje njenim vojnicima, stekli status ratnih zarobljenika odnosno liva prema kojima se u svemu mora postupati na način određen III Ženevskom konvencijom.

Učinjeni zločini – ubistva, mučenja i nečovečna postupanja, koje su pripadnici VJ izvršili nad Bošnjacima do predaje logorskim vlastima odnosno pripadnicima MUP-a, predstavljaju teške ratne zločine u smislu člana 130. u vezi sa članom 129. III Ženevske konvencije, a o čemu će nešto kasnije biti i više reči.

Komandanti logora i inspektori MUP-a i DB Srbije, ne samo da nisu preduzeli sve što je potrebno da spreče takvo neljudsko i zločinačko postupanje, nego su ga, više je nego očigledno, u velikom broju slučajeva sračunato naređivali i odobravali, a u nekim su slučajevima znali za pripreme i vršenje zločina, pa ne samo što ih nisu sprečili ili preduzeli mere za predupređenje otpočinjanja i vršenja, nego su i sami izvršavali i/ili sudelovali u izvršenju zločina.Stoga, i oni su, jednako kao i vojni komandanti i komandiri, odgovorni ne samo po komandnoj odgovornosti (za potčinjene im u službi), nego prvenstveno, kao i komandanti i komandiri iz VJ, i za naređivanje vršenja zločina i/ili izvršenje i/ili sudelovanje u izvršenju zločina.U velikom broju slučajeva, nadređeni su zapravo i lično izvršili ili sudelovali u izvršavanju najsurovijih zločina i najnečovečnije postupali prema zarobljenicima.

Punih osam meseci, svakodnevno, neprekidno, danju i noću, na relativno malom prostoru u oba logora,preko 850 zarobljenika je brutalno mučeno, zastrašivano i prema njima je nečovečno postupano.Predstavnici MKCK su upozoravali logorske vlasti i MUP i Vladu Stbije o strašnim zločinima u oba logora.

Čak i da su logorske vlasti, inspektori i policajci istinski verovali da su zarobljenici koje su, tobože u toj sumnji, držali izdvojeno i skrivali od MKCK, zaista izvršili zločine nad Srbima u BiH, kako to krajnje proizvoljno tvrdi i Kabinet ministra unutrašnjih poslova, brutalnost i nečovečnost koju su nad njima izvršili da bi ih prisilili da to priznaju, ne može se ničim prvdati, a ponajmanje jarošću i afektivnim stanjima, jer prevazilazi i granice i inače nedopustive nacionalne osvete iz osećaja solidarnosti sa pripadnicima svoje nacije.

Komandanti i komandiri iz VJ, odnosno komandujući, rukovodeći i lica sa posebnim ovlašćenjima iz MUP-a i DB Srbije, u periodima i na prostorima pod njihovom punom kontrolom, prema kazivanjima desetina zarobljenika iz oba logora, dozvoljavali su i drugim licima, pripadnicima paravojni/policijskih grupa, Srbima iz Vojske RS i vojnih i tajnih službi RS, uključiv i već tada ozloglašene zločince kao što su Milan i Sredoje Lukić i druge,kao i meštanima iz okoline logora, da ulaze u logore i surovo tuku,muče, zastrašuju i neljudski postupaju prema bespomoćnim zarobljenicima koji su im bili povereni na čuvanje u oba logora.

Iz iskaza zarobljenika iz oba logora, proizilazi da su premlaćivanja, mučenja i nečovečna postupanja izvršena zajednički, veoma hladnokrvno, očigledno po prethodnom planu i međusobno podeljenim ulogama, kao i da su u premlaćivanju i zastrašivanju zarobljenika u oba logora,sudelovale grupe iz Posebnih jedinica policije (PJP) MUP-a Srbije, obučene za premlaćivanja i zastrašivanja. Zarobljenici, žrtve i svedoci zločina opisuju ih kao neobično visoke, korpulentne, odevene u specijalnoj odeći i sa neverovatno dugim, neki zarobljenici kažu “američkim” pendrecima, i tvrde da su ih oni svakog ponaosob propuštali kroz takozvani policijski špalir, pri dovođenju svake grupe zarobljenika pred logor i pri uvođenju u zarobljeničke barake, unutar logora.

Ovo u svemu važi i kada je u pitanje premeštanje zatvorenika i pritvorenika iz jedne u drugu kazneno-popravnu ustanovu.Prema svedočenju mnogih zarobljenika, premeštane su velike grupe, neki put u preko 100 zarobljenika, a to takođe podrazumeva naređenje i sudelovanje u izvršenju ne samo komandanata i članova logorskih uprava, nego i samog ministra i pomoćnika ministra unutrašnjih poslova u Vladi Srbije, što zanači i same Vlade Srbije ili makar njenih resornih članova.

Sva mučenja zarobljenika izvršena su od strane, na nagovor ili s odobrenjem ili znanjem službenih lica ili lica u tom svojstvu, sa jednim ili više od sledećih ciljeva:dobiti informaciju ili iznuditi priznanje od žrtve (mučenog) ili treće osobe;kazniti žrtve za neko delo za koje su prijavljeni ili njima nadređeni (po čijim naređenjima su postupali u mučenju) sumnjali da su ga izvršili žrtva (zarobljenik) ili treće lice (njegovi saborci iz ratne jedinice ili bliski srodnici- sinovi, braća,rođaci);zastrašiti ili prinuditi žrtvu ili treće lice; i /ili iz bilo kojeg drugog razloga zasnovanog na diskriminaciji po etničkom, verskom ili bilo kojem drugom svojstvu žrtve ili trećeg lica na kojeg se mučenjem hoće uticati.

Odvođenje većih grupa zarobljenika izvan logora, čak i u druge gradove i udaljena mesta, njihovo čuvanje dok uređuju šume, seku i dovlače drva za ogrev, grade brane na rečicama i potocima, danima rade na gradilištima, prosto se ne može spovesti bez prethodnog plana i dogovora i zajedničkog delovanja više logorskih vlasi, policajaca i čuvara i uz sudelovanje nadređenih, a ne samo njihovo odobrenje ili znanje.

Sprečavanje predstavnika MKCK da gotovo 18 dana uopšte uđu u logor Mitrovo Polje, odnosno sprečavanje da se u narednih 2 čak 4 meseca susretnu sa zarobljenicima iz grupe izolovanih u oba logora, sigurno je naređeno iz samog vrha MUP-a i DB Srbije, a komandanti logora, njihovi zamenici i zastupnici, kao i drugi iz obe uprave logora i policajci i logorski čuvari,samo su saizvršioci takvih naređenja.Sve i da su to hteli, logorske vlasi i logorski policajci i čuvari, nisu mogli da spreče predstavnike MKCK bez znanja nadređenih iz vrha vlasti, jer predstavnici MKCK i međunarodne zajednice nisu ćutali pred tako drskim držanjem logorskih vlasti i policije u logorima.Jasno je da su oni istrajno insistirali da im se omogući ulazak u oba logora i razgovor i identifikacija svih zarobljenika čuvanih u njima.
Ni ulazak drugih lica koja nisu logorski čuvari ili policajci na službi u odnosnom logoru i premlaćivanja, ispitivanja i zlostavljanja zarobljenika, nisu mogući bez prethodnog odobrenja ili znanja prijavljenih komandanata logora, njihovih zamenika, zastupnika i policajaca i logorskih čuvara koji su u smeni.Službena lica koja su dopuštala drugima da tuku i zlostavljaju zarobljenike, jednako kao i oni koji su prisiljavali zarobljenike da nanose povrede i ozleđuju druge zarobljenike, pravno su saizvršioci i krivično su odgovorni za namerno nanošenje telesnih ili psihičkih povreda.

U većini opisanih (i neopisanih) slučajeva, okrutna postupanja izvršavana su po naređenjima, odobrenju ili uz znanje nadređenih i ostalih, a veoma često i zajedničkim delovanjem, po prethodnom planu i međusobnim dogovorima. Svakako da su nadređeni znali da njihovi potčinjeni , svakodnevno i javno premlaćuju, muče i na druge načine zarobljenike zastrašuju, ponižavaju i degradiraju kao ljudska bića.Zapravo, većinu brutalnih premlaćivanja podređeni su i izvršavali po naređenju ili odobrenju i/ili uz znanje nadređenih.Znatan broj zločina su zapravo izvršili zajednički u smislu člana 22. KZ SRJ, te su za njih, po toj zakonskoj odredbi, i krivično odgovorni kao saizvršioci krivičnih dela ratnog zločina protiv ratnih zarobljenika iz člana 144. KZ SRJ.

Mnogi od zarobljenika, i pored svih fizičkih i psihičkih patnji koje su im prijavljeni neprekidno nanosili, ni sada ne mogu da poveruju da su pretpostavljeni i nadređeni neposrednih izvršilaca zločina znali za surova i nečovečna postupanja svojih podređenih, a kamoli da su to naređivali ili odobravali.U ovom smislu,kazivanja trojice zarobljenih i žrtava svakodnevnog i neprekidnog surovog premlaćivanja, mučenja i nečovečnog postupanja prijavljenih,iziskuju posebnu pažnju, pre svega sa aspekta ocene njihovih i verodostojnosti izjava ostalih zarobljenika.Naime, ova trojica, iako žrtve svakodnevnih, neprekidnih, osmomesečnih zločina, nakon opisa brutalnih mučenja i nečovečnog postupanja svih koji su se o njima trebali starati (komandanti logora, pripadnici logorskih uprava, policajci, inspektori MUP-a i DB Srbije, oficiri, podoficiri, vojnici VJ i drugi), iskazuju iskreno lično ubeđenje da pretpostavljeni i nadređeni iz vrha MUP Srbije, naprimer general Sreten Lukić, ili iz samog vrha državne vlasti Srbije, Slobodan Milošević i drugi, ne samo da nisu naredili, podsticali, pomagali ili na druge načine sudelovali u izvršenju počinjenih zločina, nego i da bi čak te zločine sprečili da su za njih znali, kao što je navodno general Sreten Lukić, kada je saznao, naredio da zarobljenike više ne muče.

Vrhunac zločina je kada žrtva, pravda zločinca, čak traži i sopstvenu odgovornost.U ovom svetlu valja razumeti i iskaze mnogih žrtava, u kojima oni, istorijski naviknuti na beskrajno trpljenje tiranije i bola, stoički podnose i škrto opisuju i najsurovija mučenja i povrede.Mnogi pravdaju i lekare koji ne smeju da im pruže pomoć, oni razumeju i strahove lekara i drugih od logorske policije i čuvara.U ovom svetlu valja razumeti i delove izjava mnogih zarobljenika, u kojima oni objašnjavaju razloge ličnih ubeđenja i verovanja da će ih u Srbiji privremeno sačuvati MKCK, do odlaska u treće zemlje. Pri čemu, u samo jednoj rečenici, ne optužujući Srbe iz Republike Srpske, jednostavno kažu – „Nismo imali drugog izbora.Morali smo preko Drine ili bi nas Srbi pobili“.

Zarobljenici-žrtve zločina, kažu da je od potpisivanja Dejtonskog sporazuma (21. novembar 1995. godine) tretman prema njima počeo da biva sve bolji.Međutim, premlaćivanja i surova neljudska mučenja i ponižavajuća i uvredljiva ponašanja nisu prestajala čak i u danima otpuštanja iz logora i odlaska u treće države. Prema izjavama zarobljenika iz oba logora, policajci i druga službena lica Srbije su neke zarobljenike ponižavali i zlostavljali i za vreme dok su ih čuvali na aerodrumu, do ukrcavanja u avione ili do ukrcavanja u autobuse kojima su odvoženi u treće države ili vraćani u BiH.

U više slučajeva, prijavljeni su odmah, nakon razgovora predstavnika MKCK i UNHCR sa komandantima i logorskim vlastima i izlasku predstavnika iz logora, najbrutalnije premlaćivali sve zarobljenike, a gotovo masakrirali one koje su držali izolovano i skrivali.
Radnjama, odnosno postupanjima logorskih vlasi, inspektora, policajaca i drugih kao službenih lica i lica u tom svojstvu, osim grubog kršenja međunarodnog ratnog prava, pre svega utvrđene i zabranjene zajedničkim članom 3 (1) (a) i 3 (1) (c) Ženevskih konvencija i brojnih odredbi III Ženevske konvencije, grubo su povređene i mnoge druge odredbe međunarodnih konvencija.

Pored ostalog povređen je Kodeks ponašanja lica odgovornih za primenu zakona, usvojen od strane Generalne skupštine Ujedinjenih nacija, Rezolucijom 34/169 od 17. decembra 1979. godine.Članom 5 Kodeksa, licima odgovornim za sprovođenje zakona, strogo je zabranjeno vršenje (sprovođenje), podsticanje i/ili tolerisanje mučenja, kažnjavanja i/ili drugi postupak svirepog, nehumanog ili ponižavajućeg karaktera. Službena lica odgovorna za zakonito postupanje prema ratnim zarobljenicima propisano III Ženevskom konvencijom, odredbama člana 2. i 3. Kodeksa, obavezani su da u vršenju službenih zadataka moraju štititi ljudsko dostojanstvo i osnovna prava svakog pojedinca, kao i da upotrebi sile mogu pribeći samo izuzetno, ako je to neophodno i to u onoj meri u kojoj to zahteva vršenje njihove dužnosti.
Takođe, kao službena lica SRJ-Srbije i lica u tom svojstvu, sistemski i uz podršku i podsticanje nadređenih iz vrha MUP-a Srbije, grubo su kršili Konvenciju Ujedinjenih nacija protiv torture i drugih surovih, neljudskih ili ponižavajućih kazni i postupaka, koju je SRJ ratifikovala 20. juna 1991. godine, a koja je stupila na snagu 10. avgusta 1991. godine.Ovom konvencijom je strogo zabranjeno vršenje akata torture, a naglašeno je da izvršenje torture po naređenju pretpostavljenih ne oslobađa od odgovornosti izvršioca torture. Članom 1. te konvencije, precizno je da se torturom u smislu te Konvencije smatra -„svaki akt kojim se jednom licu namerno nanose bol ili teške fizičke ili mentalne patnje u cilu dobijanja od njega ili trećeg lica obaveštenja ili priznanja ili njegovog kažnjavanja za delo koje je to ili neko treće lice izvršilo ili za čije izvršenje je osumnjičeno, zastrašivanja tog lica ili vršenja pritiska na njega ili zastrašivanja ili vršenja pritiska na neko treće lice ili iz bilo kojeg drugog razloga zasnovanog na bilo kom obliku diskriminacije ako taj bol ili te patnje nanosi službeno lice ili bilo koje drugo lice koje deluje u službenom svojstvu ili na njegov podsticaj ili sa njegovim izričitim ili prećutnim pristankom“.

Deklaracijom Ujedinjenih nacija o osnovnim načelima pravde za žrtve zločina i zloupotreba vlasti, koju je usvojila Generalna skupština Rezolucijom broj 40/34 od 29. novembra 1985. godine, predviđeno je da žrtve treba da budu tretirane sa saosećanjem i poštovanjem njihovog dostojanstva.One imaju pravo pristupa mehanizmima pravde i brzom obeštećenju za štetu koja im je naneta, kako je to predviđeno nacionalnim zakonodavstvom.

Osnovnim principima i smernicama u ostvarivanju prava na pravni lek i reparaciju za žrtve kršenja međunarodnog prava ljudskih prava i humanitarnog prava ( usvojenim na 56. zasedanju Generalne skupštine UN – Komiteta za ljudska prava), utvrđene su obaveze države za ostvarivanje pravde i obeštećenje žrtava kršenja međunarodnog prava ljudskih prava ili ozbiljne povrede međunarodnog humanitarnog prava.Uz ostale obaveze prema domaćem i međunarodnom pravu, država obezbeđuje reparaciju žrtvama za postupanja ili propuste koji se mogu pripisati državi i koji predstavljaju teška kršenja međunarodnog prava ljudskih prava ili ozbiljne povrede međunarodnog humanitarnog prava“.

Prema izričitim odredbama stava 1. člana 12. III Ženevske konvencije – “ratni zarobljenici su u vlasti sile koja ih drži”, dakle –SRJ-Srbije, “ali ne u vlasti pojedinih lica ili vojnih jedinica koji su ih zarobili.Nezavisno od ličnih odgovornosti koje mogu postojati, Sila koja ih drži odgovorna je za postupanje koje se na njih primenjuje”.

Očigledno,SRJ-Repubklika Srbija, ne samo što je izneverila osnovana očekivanja međunarodne zajednice, odnosno teško povredila Konvenciju koju je ratifikovala i bila dužna da poštuje, nego je to učinila sračunato i radi perfidne pomoći Republici Srpskoj u etničkom čišćenju i ovog dela BiH.Zbog ovoga, uz prijavljene koji su, i po nacionalnom zakonodavstvu i međunarodnom pravu, individualno krivično odgovorni za ratne zločine počinjene pri ispunjavanju obaveza SRJ-Republike Srbije u postupanju prema ratnim zarobljenicima, odgovorna je i SRJ-Republika Srbija, kao subjekt međunarodne zajedice, po principima objektivne odgovornosti međunarodnog ratnog prava, ustanovljenih konvencijama, a kako je to i izričito propisano citiranom odredbom stava 1. člana 12. Konvencije.

Zakonito postupanje u kažnjavanju svih koji su počinili ratne zločine prema ratnim zarobljenicima iz logora Šljivovica i Mitrovo Polje, jedinstvena je prilika Republici Srbiji, za jednovremeno iskupljenje i pred žrtvama zločina- za nanete im patnje i boli, i pred međunarodnom zajednicom – za verolomnu zloupotrebu Konvencije u perfidnom sudelovanju etničkog čišćenja delova teritorije BiH.

U Beogradu, 3.maj 2015. Đorović Golubov Lakić
potpukovnik pravne službe JNA u penziji

Advertisements